«Балалардың мінез-құлқындағы қыңырлық пен дағдарыстық кезеңдердің алдын алу»
Психолог:Сүгіралиева Г.М.
Баланың өсу және даму кезеңінде мінез-құлқында әртүрлі өзгерістердің болуы — табиғи құбылыс. Қыңырлық, ашуланшақтық, жылау, қырсықтық, тыңдамау сияқты әрекеттер көп жағдайда баланың ішкі жан дүниесіндегі өзгерістермен, жас ерекшеліктерімен және эмоциялық күйімен байланысты болады. Мұндай жағдайлар ата-аналарды алаңдатып, кейде түсінбеушілікке алып келеді.
Психологияда бұл құбылыстар жас ерекшелік дағдарыстары деп аталады. Олар 1 жас, 3 жас, 6–7 жас кезеңдерінде жиі байқалады. Дағдарыстық кезеңдер баланың тұлға ретінде қалыптасуындағы маңызды саты болып табылады.
Қыңырлықтың негізгі себептері
Балалардың қыңыр мінез көрсетуінің бірнеше себебі бар:
өз ойын жеткізе алмау;
шаршау немесе ұйқының қанбауы;
ата-ананың шамадан тыс тыйым салуы;
назар аударуға деген қажеттілік;
эмоцияларын басқара алмау;
жас ерекшелігіне сай дербестікке ұмтылу.
Бала қыңырлық арқылы өз сезімін білдіреді. Сондықтан бұл әрекетті «тәртіпсіздік» деп емес, көмек сұрау белгісі ретінде қабылдау маңызды.
Дағдарыстық кезеңдердегі ата-ананың рөлі
Дағдарыстық кезеңде ата-ананың сабырлы, түсіністік танытуы — ең басты шарт. Баланың эмоциясын жоққа шығармай, керісінше, оны түсінуге тырысу қажет.
Педагог-психолог ата-аналарға келесі қағидаларды ұсынады:
баламен жылы қарым-қатынас орнату;
балаға таңдау жасау мүмкіндігін беру;
күн тәртібін сақтау;
шектеулерді бірізді және тұрақты ұстану;
баланың жетістігін мадақтау;
агрессияға агрессиямен жауап бермеу.
Қыңырлықтың алдын алудың тиімді жолдары
1. Эмоцияны тануға үйрету
Балаға өз сезімін сөзбен жеткізуге көмектесіңіз:
«Сен қазір ренжіп тұрсың», «Саған бұл ұнамай қалды» деген сияқты сөздер баланың өзін түсінгенін сездіреді.
2. Күн тәртібін сақтау
Ұйқы, тамақтану, ойын және демалыс уақытының тұрақты болуы баланың психологиялық тұрақтылығын арттырады.
3. Ойын арқылы түзету
Рөлдік және сюжеттік ойындар баланың ішкі күйін сыртқа шығаруға көмектеседі.
4. Жеке үлгі көрсету
Бала ең алдымен ата-ананың мінез-құлқын қайталайды. Сабырлы, мәдениетті қарым-қатынас — ең жақсы тәрбие құралы.
5. Қатаң жазадан бас тарту
Айқайлау мен жазалау баланың қыңырлығын күшейтеді және қорқыныш пен сенімсіздік тудырады.
Қорытынды
Баланың қыңырлығы мен мінез-құлқындағы дағдарыстық кезеңдер — уақытша құбылыс. Бұл кезеңдер баланың тұлғалық дамуына қажет. Ата-ананың шыдамдылығы, түсіністігі және махаббаты арқылы кез келген қиындықты жеңуге болады.
Педагог-психологтың негізгі мақсаты — ата-аналарға баланы түсінуге, қабылдауға және қолдауға көмектесу. Бала өзін қауіпсіз әрі сүйікті сезінген ортада ғана үйлесімді дамиды.
«Профилактика капризов и кризисных моментов в поведении детей»
В процессе роста и развития ребёнка изменения в поведении являются естественными и закономерными. Капризы, упрямство, плач, агрессия, отказ выполнять просьбы взрослых — всё это часто связано с возрастными особенностями и эмоциональным состоянием ребёнка.
В психологии такие периоды называются возрастными кризисами. Наиболее ярко они проявляются в возрасте 1 года, 3 лет и 6–7 лет. Эти этапы являются важными ступенями формирования личности ребёнка.
Основные причины капризов у детей
Причины капризного поведения могут быть разными:
невозможность выразить свои чувства словами;
усталость или переутомление;
недостаток внимания со стороны взрослых;
чрезмерные запреты;
стремление к самостоятельности;
неумение управлять эмоциями.
Важно понимать, что каприз — это не плохое поведение, а способ общения ребёнка со взрослым.
Роль родителей в кризисные периоды
В период кризиса особенно важно сохранять спокойствие и терпение. Ребёнку необходимо чувствовать поддержку и принятие со стороны взрослых.
Педагог-психолог рекомендует родителям:
выстраивать доверительные отношения;
предоставлять ребёнку право выбора;
соблюдать режим дня;
быть последовательными в требованиях;
поощрять успехи ребёнка;
избегать криков и физических наказаний.
Эффективные способы профилактики капризов
1. Обучение распознаванию эмоций
Называйте чувства ребёнка: «Ты расстроился», «Ты злишься». Это помогает ему осознать своё состояние.
2. Соблюдение режима дня
Регулярный сон и питание способствуют эмоциональной стабильности.
3. Коррекция через игру
Сюжетно-ролевые игры помогают ребёнку безопасно выражать свои эмоции.
4. Личный пример родителей
Дети копируют поведение взрослых. Спокойное общение — лучшая модель поведения.
5. Отказ от жёстких наказаний
Наказания и крики усиливают негативные проявления и формируют страх и тревожность.
Заключение
Капризы и кризисные моменты в поведении ребёнка — это временные и закономерные явления. При поддержке и понимании со стороны взрослых они проходят значительно легче.
Задача педагога-психолога — помочь родителям увидеть истинные причины поведения ребёнка и научиться эффективно реагировать на них. Любовь, терпение и уважение — основа гармоничного развития личности ребёнка.